Bron: woodmac.com
De zonne-energie-industrie gaat een nieuwe fase van ontwrichting in nu de escalatie van het conflict in het Midden-Oosten niet alleen de uitvoering van regionale projecten begint te beïnvloeden, maar ook het traject van de ontwikkeling van de mondiale toeleveringsketen.
Op de korte termijn is de impact het meest zichtbaar bij projecten in aanbouw. Ongeveer 110 GW aan zonne-energiecapaciteit in het Midden-Oosten is momenteel in uitvoering of in verschillende ontwikkelingsstadia, waarbij de eerste tekenen van verstoring zich al voordoen. Hoewel de gevolgen het meest direct zijn voor projecten in aanbouw, wordt de bredere pijplijn in toenemende mate blootgesteld aan vertragingen, kosteninflatie en aanbodonzekerheid. Ontwikkelaars en EPC-aannemers stellen verzendingen uit, passen leveringsschema's aan en herbeoordelen de inkooptijdlijnen als reactie op de groeiende onzekerheid op het gebied van logistiek en transportroutes.
Deze uitdagingen worden voornamelijk veroorzaakt door de toegenomen risicoblootstelling langs belangrijke maritieme corridors, stijgende vrachtprijzen en hogere verzekeringskosten. Als gevolg hiervan wordt verwacht dat de project-CAPEX in de regio met ongeveer 1 à 3% zal stijgen, waarbij de inbedrijfstellingstermijnen in sommige gevallen met enkele maanden kunnen worden verlengd.
De impact blijft echter niet beperkt tot het Midden-Oosten. De verstoring van de logistiek breidt zich nu al uit naar de mondiale markten, met name naar Europa. De verzendkosten van China naar Europa zijn sinds het begin van het conflict met wel 18% gestegen op routes naar Rotterdam en met ongeveer 10% naar Zuid-Europa. Deze stijgingen worden onmiddellijk geabsorbeerd door ontwikkelaars, waardoor extra kostendruk ontstaat in een tijd waarin de sector aanhoudende prijsdalingen verwachtte.
Hoewel deze kortetermijneffecten materieel zijn, zijn de belangrijkste implicaties van structurele aard. Het Midden-Oosten was in opkomst als een potentieel knooppunt voor de productie van zonne-energie, ondersteund door toegang tot goedkope energie, strategisch industrieel beleid en de nabijheid van belangrijke vraagmarkten. De aangekondigde capaciteit voor modules, cellen en upstreamsegmenten overschreed de 30 GW, met ambities om zowel de binnenlandse vraag als de exportmarkten te bedienen.
De huidige disruptie vertraagt dit traject. De projecttijdlijnen worden verlengd, investeringsbeslissingen worden uitgesteld en de aandacht verschuift naar operationele stabiliteit op de korte- termijn. Belangrijk is dat de impact verder reikt dan de montage van modules. De ontwikkeling van ondersteunende toeleveringsketens van componenten -, waaronder zonneglas, aluminium frames en montageconstructies -, loopt ook vertraging op. Deze componenten zijn van cruciaal belang voor het realiseren van een -kostenconcurrerende, gelokaliseerde productie. Zonder hen blijft de productie afhankelijk van geïmporteerde inputs en structureel minder concurrerend.
Deze vertraging heeft directe gevolgen voor de diversificatie van de mondiale toeleveringsketen. In plaats van de ontwikkeling van alternatieve productiecentra te versnellen, zal het huidige klimaat waarschijnlijk de afhankelijkheid van gevestigde toeleveringsketens versterken, vooral in China. De schaal, de kostenstructuur en de ecosysteemintegratie van de Chinese productie blijven ongeëvenaard, en vertragingen in concurrerende regio’s versterken deze positie verder.
Tegelijkertijd legt de verstoring kwetsbaarheden in het upstream-aanbod bloot, vooral in de Verenigde Staten. Terwijl de Amerikaanse module-assemblagecapaciteit tegen 2026 naar verwachting 50-60 GW zal bereiken, blijft de binnenlandse celproductie aanzienlijk lager, waardoor een structurele afhankelijkheid van geïmporteerde cellen ontstaat.
Een aanzienlijk deel van dit aanbod is afkomstig uit regio's die nu aan een verhoogd risico zijn blootgesteld, waaronder Oman en Ethiopië. Als zich verstoringen voordoen, kunnen de VS tot 20 à 25% van hun externe celaanbod verliezen, waardoor de beschikbaarheid afneemt en de celprijzen met 2 à 4 dollarcent per watt stijgen. Dit zou directe gevolgen hebben voor de productiekosten, de tijdlijnen van projecten en het tempo van de binnenlandse capaciteitsuitbreiding.
Alles bij elkaar genomen wijzen deze ontwikkelingen op een verschuiving in de marktdynamiek. Op de korte termijn ontstaat er opnieuw een kostendruk- via de logistiek. Op de middellange termijn zullen aanbodbeperkingen -, vooral op celniveau -, waarschijnlijk een opwaartse druk op de prijzen veroorzaken. Op de langere termijn wordt verwacht dat vertragingen in de productie-expansie in het Midden-Oosten de tijdlijn voor de mondiale diversificatie van de toeleveringsketen zullen verlengen.
Het resultaat is een complexere en minder voorspelbare werkomgeving voor ontwikkelaars, fabrikanten en beleidsmakers. Hoewel de zonne-energie-industrie veerkracht heeft getoond door eerdere verstoringen, benadrukt de huidige situatie de mate waarin geopolitieke risico's een bepalende factor worden in de ontwikkeling van de toeleveringsketen.
In plaats van de transitie naar een meer gedistribueerde productiebasis te versnellen, zal het conflict in het Midden-Oosten die transitie waarschijnlijk vertragen en de bestaande aanbodconcentratie versterken, tenminste gedurende de volgende investeringscyclus.
